ARCHEOLOGIA BIBLIJNA

Drugie, poprawione i uzupełnione, wydanie zwięzłego kompendium wiedzy o odkryciach wykopaliskowych na terenie Palestyny. Autor, ceniony niemiecki archeolog, biblista i teolog, przedstawia w nim najważniejsze miejsca, budowle i przedmioty codziennego użytku wzmiankowane w Biblii, a także najczęściej wspominane biblijne ludy i narody.

Słownik jest adresowany nie tylko do studentów archeologii i historii starożytnej oraz egzegezy i teologii biblijnej, lecz do wszystkich, którzy są zainteresowani gruntowniejszym poznaniem kulturowego kontekstu orędzia biblijnego. Nie sposób też przecenić przydatności tego słownika dla coraz liczniejszej grupy Rodaków, którzy w pielgrzymkach i turystycznie udają się do Ziemi Świętej, by pogłębić swoją wiedzę i wiarę religijną.

Słownik zawiera wiele rycin, a uzupełnia go aneks, który m.in. obejmuje: słowniczek trudniejszych terminów, indeks miejsc biblijnych, indeks nazw geograficznych oraz bibliografię.

Przedmowa do II wydania polskiego

Wielkie osiągnięcia techniczne i teologiczne oraz gwałtownie postępująca globalizacja ludzkości i świata wcale nie zmniejszyły zainteresowania bliższą i dalszą przeszłością. Przeciwnie, zdają się mu nawet sprzyjać, gdyż w nowych warunkach szczególnego znaczenia nabiera troska o zachowanie i rozwijanie własnej tożsamości. Dotyczy to również ludzi wierzących w Boga. Zwłaszcza nas, chrześcijan, ponieważ nasza wiara w zbawczą obecność Pana natury i dziejów jest bardzo silnie osadzona w realiach czasu i przestrzeni. Chodzi przede wszystkim o konkretne realia Ziemi Świętej oraz sąsiednich krajów biblijnych, wyznaczające ramy historii i geografii zbawienia. Bez ich poznawania nic można należycie zrozumieć religijnego i teologicznego orędzia Pisma Świętego.

Ten obowiązek chrześcijan stał się wyraźnie widoczny w kontekście przygotowań i przeżywania Wielkiego Jubileuszu Roku 2000 i całego pontyfikatu Jana Pawła II (1978-2005). Zadaniem archeologii jest odkrywanie i gromadzenie zabytków kultury materialnej, przedmiotów związanych z przeszłością człowieka i dokumentów piśmienniczych, oraz ich klasyfikacja i opisywanie, co umożliwia interpretację i publikację rezultatów badań.

Archeologia biblijna to wyodrębniony dział archeologii starożytnego Bliskiego Wschodu, którego celem jest poszukiwanie, badanie i porównywanie zabytków kultury materialnej pozostających w związku z tekstami i realiami Pisma Świętego. Na podstawie zabytków kultury materialnej, odnalezionych w wyniku szczęśliwego zbiegu okoliczności albo dzięki systematycznej i planowej eksploracji stanowisk archeologicznych, uzyskujemy znacznie bogatszy obraz wydarzeń opisywanych w Biblii i pełniejsze poznanie życia biblijnego Izraela. Dzięki temu archeologia stanowi nieocenione wsparcie dla zrozumienia i objaśniania ksiąg Starego i Nowego Testamentu.

Na obserwowany w ostatnich kilkunastu latach w Polsce wzrost zainteresowania archeologią biblijną złożyły się przede wszystkim dwa czynniki. Pierwszy to utworzenie kilku uniwersyteckich wydziałów teologicznych, a przez to dalsze podniesienie rangi studiów biblijnych, których integralną część stanowi studium archeologii biblijnej, traktowane jako niezbędny element przygotowania do studiów teologicznych. Drugi to żywiołowy rozwój zjawiska pielgrzymowania do Ziemi Świętej i innych krajów biblijnych, który spowodował rosnące zapotrzebowanie na kompetentne przewodniki oraz różnego typu pomoce naukowe i popularnonaukowe, ułatwiające lepszą znajomość Biblii i świata, w którym ona powstawała.

"Archeologia biblijna" Volkmara Fritza ukazuje się w języku polskim po raz drugi. Jest to opracowanie popularne, adresowane do wszystkich, który rozpoczynają swoją przygodę ze światem Biblii. Przedstawia nie tylko najbardziej znane miejsca biblijne, tak jak zostały odsłonięte za pomocą wykopalisk, lecz i najważniejsze przejawy i zabytki kultury materialnej rozwiniętej w starożytnej Palestynie i jej bezpośrednim sąsiedztwie. Książka ma charakter słownika, w którym hasła zostały ułożone w porządku alfabetycznym. Ułatwia to bardzo znalezienie potrzebnych informacji, aczkolwiek tak samo wskazana i pożyteczna może być jej systematyczna lektura. W wydaniu polskim zostało dodane hasło na temat Qumran, którego z niewiadomych powodów brakuje w wydaniu niemieckim.

Dużą pomocą w czytaniu i rozumieniu Biblii może służyć zamieszczony na końcu książki indeks miejsc biblijnych. Nie bez znaczenia są starannie dobrane ilustracje, które dają pełniejsze wyobrażenie o opisywanych miejscach i przedmiotach.

Wydanie drugie zostało przejrzane, poprawione i zaktualizowane, z dodaniem wybranej polskojęzycznej bibliografii za lata 1990-2005. Biblia i kraje biblijne nieustannie przyciągają i fascynują. Znaczną część wiedzy na ich temat można i trzeba zdobywać w szkole, bibliotece albo w domu. Tak tworzy się i kształtuje istotne przedrozumienie ksiąg świętych i ich świata, które może się stać zachętą do wszechstronniejszego i pogłębionego studium, a także do odwiedzenia muzeum czy nawet podróży do ziem biblijnych. Dzięki temu Biblia, jako skarbnica mądrości Bożej i ludzkiej, ma nam coraz więcej do powiedzenia.

Lepsza znajomość kultury, w jakiej wyrosła i długo była przekazywana, sprzyja temu, byśmy na jej kartach oraz w zachowanych z tamtych czasów świadectwach rozpoznawali ludzi i ich losy bardzo podobne do naszych. Odsłania się wtedy niezwykła zbieżność między tym, co duchowe, czyli wzniosłym orędziem Starego i Nowego Testamentu, a tym, co materialne, czyli zabytkami, na których kanwie rozwija się wieloaspektowa refleksja z zakresu archeologii i historii.

Ks. prof. dr hab. Waldemar Chrostowski
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Przewodniczący Stowarzyszenia Biblistów Polskich
Warszawa, 1 sierpnia 2005 r.