RADOŚĆ Z BOŻEGO NARODZENIA

Esej, pragnący wniknąć poprzez poezję w tajemnicę Narodzenia-Wcielenia,uzupełniony wyborem cenniejszych cacek kolędowych z chęci przyozdobienia go i uwiarygodnienia jego tytułu Radość z Bożego Narodzenia.

Wstęp 

Narodzenie Jezusa było cudownym, jedynym w swoim rodzaju (jak to dziś wyznajemy w Credo: „narodził się z Maryi Panny” lub: „przyjął ciało z Maryi Dziewicy”) wydarzeniem w historii świata i ludzkości, stanowiącym nowy jej początek. Pozostało wydarzeniem kultowym, oczekiwanym i powtarzanym rokrocznie w pielęgnowanej w Kościele anamnezie tajemnicy Wcielenia – uroczystym uobecnianiu wydarzenia historycznego jako wydarzenia zbawczego, poprzez liturgię świąt Bożego Narodzenia(jakkolwiek dogmat o wcieleniu się przedwiecznego Słowa Ojca w człowieka za sprawą Ducha Świętego, przez przyjęcie przez Nie wraz z ciałem także ludzkiej natury i ludzkiej kondycji, czczony jest już w dniu Zwiastowania). Przedłużenie i rozszerzenie Wcielenia na cały Kościół stanowi manifestację tegoż Kościoła jako mistycznego Ciała Jezusa Chrystusa. 

Misterium to zachowuje żywą moc po czasy współczesne, co podkreślał w swym słowie pasterskim Ksiądz Prymas Stefan Wyszyński:
Kościół, w swoim życiu i trwaniu przez wieki, ukazuje światu Boga-Człowieka i nowym wiekom głosi starą prawdę o rehabilitacji i wywyższeniu człowieczeństwa, o jego przyrodzonym i nadprzyrodzonym prawie w świecie. Kościół, w świetle najdonioślejszego dla kultury humanistycznej dogmatu o Wcieleniu, jest na wskroś humanistyczny, i dlatego tak dla człowieka współczesnego zrozumiały, tak wysoce aktualny. Najbardziej zda się oderwana prawda teologiczna weszła w krew współczesnego życia i wypełniła tęsknoty i nadzieje ludzkie.

Tę wypowiedź Księdza Prymasa można zilustrować cytatem ze starej, siedemnastowiecznej polskiej kolędy:

Bóg-Człowiek się wielkim humanistą staje...

Można też, sięgając nadal do skarbca polskich kolęd, i to zarówno do ich złotego wieku XVII, jak i do hieratycznych rotuł średniowiecznych, zilustrować klasyczny pogląd teologiczny na najbliższy motyw Wcielenia, wyrażony najpierw przez św. Tomasza z Akwinu, który upatrywał go w woli odkupienia, tj. zadośćuczynienia Bogu za grzech:

Miłość to sprawiła, 
Że uczłowieczyła 
Boga mego; 
Nie prę tego, 
Że przyczyną wina.

– następnie zaś przez Dunsa Szkota, który, nawiązując do ugruntowanej już tradycji, upatrywał go w woli ukoronowania całego świata stworzeń, w woli definitywnego uznania i potwierdzenia tego, co stworzone, w szczególności zaś tego, co ludzkie, przez wprowadzenie w jego łono samego wzoru doskonałości:

Dziś światłość narodzona jest, 
Jenż Bóg człowiekiem stał się jest, 
Aby człowiek świętym został 
A Boga w człowieczeństwie znał.

Chciałbym się zatrzymać zwłaszcza przy tym drugim, tak bardzo optymistycznym aspekcie teologicznym Wcielenia, nie zapoznawanym bynajmniej przez kolędę średniowieczną i barokową, czego, niestety, nie da się w całej rozciągłości powiedzieć o późniejszej twórczości kolędowej i poetyckiej. Stworzyciel oznajmia w kolędzie swemu stworzeniu tę radosną nowinę:

Miłość moja to sprawiła, 
By człowieka wywyższyła 
Pod nieba empirejskie. 

Aby człowiek Bogiem był nazwany, 
Jego postać Bóstwo przybrało...

Odpowiedzią stworzenia jest radość, czysta, najczystsza radość – radość, rzekłbym, „teologalna” (jako synteza podobnie określanych trzech cnót boskich: wiary, nadziei, miłości), płynąca z przeżywania tajemnicy cudownych Narodzin. Uczestniczy w niej człowiek, a wraz z nim cała odrodzona natura:

Porwijmy instrumenta, 
A porzućmy lamenta, 
Wszyscy wesoło grajmy Panu swemu... 
Każde stworzenie 
śpiewaj swe pienie, 
iż się narodził Stworzyciel, 
a nas grzesznych Odkupiciel. 
Śpiewajcie ptaszkowie, 
wdzięczni śpiewaczkowie...